Capacitor (ຄາປາຊິເຕີ) ແມ່ນຫຍັງ?

 Capacitor (ຄາປາຊິເຕີ) ແມ່ນອຸປະກອນອີເລັກໂຕຣນິກພື້ນຖານຊະນິດໜຶ່ງ ທີ່ມີໜ້າທີ່ສຳຄັນໃນການ “ເກັບຮັກສາປະຈຸໄຟຟ້າ” ແລະ “ປ່ອຍປະຈຸໄຟຟ້າ” ຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງວົງຈອນ. ຖ້າອະທິບາຍໃຫ້ເຫັນພາບງ່າຍໆ Capacitor ກໍຄ້າຍຄືກັບຖັງນ້ຳ: ເມື່ອມີນ້ຳໄຫຼເຂົ້າກໍເກັບໄວ້, ເມື່ອຕ້ອງການນ້ຳກໍປ່ອຍອອກ. ແຕ່ໃນກໍລະນີຂອງ Capacitor ນັ້ນ ສິ່ງທີ່ເກັບແລະປ່ອຍຄື “ປະຈຸໄຟຟ້າ”.

1. ໂຄງສ້າງພື້ນຖານຂອງ Capacitor

Capacitor ປະກອບດ້ວຍແຜ່ນນຳໄຟຟ້າ 2 ແຜ່ນ (ເອີ້ນວ່າ Plate) ທີ່ຖືກຄັ້ນກາງດ້ວຍສານສະກັດກັ້ນທາງໄຟຟ້າ (Dielectric) ເຊັ່ນ ອາກາດ, ພລາສຕິກ, ເຊລາມິກ, ກະດາດ ຫຼື ອອກຊາຍ. ເມື່ອເຮົາຕໍ່ໄຟຟ້າເຂົ້າໃສ່ Capacitor ປະຈຸບວກຈະໄປສະສົມຢູ່ທີ່ແຜ່ນໜຶ່ງ ແລະປະຈຸລົບຈະສະສົມຢູ່ອີກແຜ່ນໜຶ່ງ. ການແຍກຂອງປະຈຸບວກ-ລົບນີ້ເຮັດໃຫ້ເກີດພະລັງງານໄຟຟ້າທີ່ຖືກເກັບໄວ້ໃນ Capacitor.

2. ຫຼັກການເຮັດວຽກ

ເມື່ອ Capacitor ຍັງບໍ່ຖືອກຕໍ່ໄຟ ມັນຈະບໍ່ມີປະຈຸ. ເມື່ອເຮົານຳໄຟຟ້າ DC ຕໍ່ເຂົ້າໃສ່ Capacitor, ກະແສໄຟຈະໄຫຼເຂົ້າໄປໃນຊ່ວງແຮກເພື່ອຊາດປະຈຸ. ເມື່ອປະຈຸເຕັມແລ້ວ ກະແສໄຟຈະຢຸດໄຫຼ (ໃນກໍລະນີ DC). ແຕ່ຖ້າເປັນໄຟ AC ກະແສຈະຍັງໄຫຼໄດ້ເພາະການຊາດແລະຄາຍປະຈຸສະຫຼັບກັນຕະຫຼອດເວລາ.

3. ຄ່າ Capacitance

ຄ່າຄວາມສາມາດໃນການເກັບປະຈຸຂອງ Capacitor ເອີ້ນວ່າ Capacitance ມີໜ່ວຍເປັນ “ຟາຣາດ” (Farad – F). ແຕ່ໃນທາງປະຕິບັດ Capacitor ສ່ວນໃຫຍ່ຈະມີຄ່ານ້ອຍກວ່າ 1 Farad ຫຼາຍ ຈຶ່ງນິຍົມໃຊ້ໜ່ວຍ:

microfarad (µF)

nanofarad (nF)

picofarad (pF)

4. ປະເພດຂອງ Capacitor

Capacitor ມີຫຼາຍປະເພດ ແຕ່ສາມາດແບ່ງອອກໄດ້ເປັນກຸ່ມໃຫຍ່ໆ ດັ່ງນີ້:

Ceramic Capacitor

ໃຊ້ສານເຊລາມິກເປັນ Dielectric, ຂະໜາດນ້ອຍ, ລາຄາຖືກ, ເໝາະສຳລັບວົງຈອນຄວາມຖີ່ສູງ.

Electrolytic Capacitor

ເປັນ Capacitor ທີ່ເຫັນໃນຮູບທີ່ເຈົ້າສົ່ງມາ. ມີຄ່າ µF ສູງ, ມີຂົນຂາບວກ (+) ແລະ ລົບ (–) ຈຳເປັນຕ້ອງຕໍ່ໃຫ້ຖືກຂົນ, ນິຍົມໃຊ້ໃນພາກຈ່າຍໄຟ.

Film Capacitor

ໃຊ້ຟິມພລາສຕິກເປັນ Dielectric, ມີຄວາມແມ່ນຍຳສູງ, ນິຍົມໃຊ້ໃນວົງຈອນສຽງ ແລະ ວົງຈອນຄວບຄຸມ.

Tantalum Capacitor

ຂະໜາດນ້ອຍ ແຕ່ຄ່າ µF ສູງ, ລາຄາແພງກວ່າ electrolytic, ນິຍົມໃຊ້ໃນອຸປະກອນອີເລັກໂຕຣນິກຂະໜາດນ້ອຍ.

5. ໜ້າທີ່ແລະການນຳໃຊ້

Capacitor ຖືກນຳໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງ ເຊັ່ນ:

ກອງໄຟ (Filter) ເພື່ອລົດຄວາມຜັນຜວນຂອງແຮງດັນ

ກັ້ນ DC ແລະ ຜ່ານ AC

ຊ່ວຍໃນການສະຕາດມໍເຕີ

ໃຊ້ໃນວົງຈອນຈັບເວລາ (Timer)

ໃຊ້ໃນວົງຈອນສຽງ ແລະ ວົງຈອນຂະຫຍາຍສັນຍານ

6. ຂໍ້ດີ ແລະ ຂໍ້ຈຳກັດ

ຂໍ້ດີ:

ເກັບພະລັງງານໄຟຟ້າໄດ້

ຊ່ວຍປັບປຸງຄຸນນະພາບໄຟຟ້າໃນວົງຈອນ

ຂໍ້ຈຳກັດ:

ເກັບໄຟໄດ້ໄມ່ຫຼາຍເທົ່າແບດເຕີຣີ

ບາງປະເພດເສຍງ່າຍຖ້າຕໍ່ຜິດຂົນ

7. ສະຫຼຸບ

Capacitor ແມ່ນອຸປະກອນທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ໃນໂລກອີເລັກໂຕຣນິກ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ວົງຈອນເຮັດວຽກໄດ້ຢ່າງສະເຫຼີມສະເຫຼີຍ, ລົດສຽງລົບກວນ, ແລະຄວບຄຸມການໄຫຼຂອງໄຟຟ້າໄດ້ຕາມຈຸດປະສົງ. ການເຂົ້າໃຈ Capacitor ຈຶ່ງເປັນພື້ນຖານສຳຄັນສຳລັບຜູ້ທີ່ຢາກຮຽນອີເລັກໂຕຣນິກ ແລະ ໄຟຟ້າຈາກ 0 ຂຶ້ນໄປ.