ความดันโลหิตสูง (Hypertension)

 

ความดันโลหิตสูง (Hypertension)

ความดันโลหิตสูง คือ ภาวะที่แรงดันของเลือดที่ไหลผ่านหลอดเลือดแดงมีค่าสูงกว่าปกติอย่างต่อเนื่อง เป็นโรคเรื้อรังที่พบได้บ่อยมากในประชากรทั่วโลก และเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง และโรคไต หากไม่ได้รับการดูแลรักษาอย่างเหมาะสม อาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

---

1. ความหมายของความดันโลหิต

ความดันโลหิต คือ แรงดันที่เลือดกระทำต่อผนังหลอดเลือดในขณะที่หัวใจสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ค่าความดันโลหิตประกอบด้วยตัวเลข 2 ค่า ได้แก่

1. ค่าความดันตัวบน (Systolic Pressure)
   เป็นค่าความดันในขณะที่หัวใจบีบตัวเพื่อส่งเลือดออกจากหัวใจ

2. ค่าความดันตัวล่าง (Diastolic Pressure)
   เป็นค่าความดันในขณะที่หัวใจคลายตัวและรับเลือดกลับเข้าสู่หัวใจ

ค่าความดันปกติของผู้ใหญ่โดยทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 120/80 มิลลิเมตรปรอท (mmHg)

หากค่าความดันโลหิตวัดได้ตั้งแต่ 140/90 mmHg ขึ้นไปอย่างต่อเนื่อง จะจัดว่าเป็นภาวะความดันโลหิตสูง

2. ประเภทของความดันโลหิตสูง

ความดันโลหิตสูงแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่

2.1 ความดันโลหิตสูงชนิดปฐมภูมิ (Primary Hypertension)

เป็นชนิดที่พบได้มากที่สุด ประมาณ 90–95% ของผู้ป่วยทั้งหมด ไม่สามารถระบุสาเหตุที่แน่ชัดได้ มักเกิดจากปัจจัยหลายอย่างร่วมกัน เช่น พันธุกรรม พฤติกรรมการใช้ชีวิต และอายุที่เพิ่มขึ้น

2.2 ความดันโลหิตสูงชนิดทุติยภูมิ (Secondary Hypertension)

เกิดจากโรคหรือภาวะอื่น ๆ เช่น

• โรคไตเรื้อรัง

• โรคของต่อมไร้ท่อ เช่น ต่อมหมวกไตผิดปกติ

• ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

• การใช้ยาบางชนิด เช่น ยาคุมกำเนิด ยาสเตียรอยด์

3. สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

แม้บางรายจะไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่มีปัจจัยเสี่ยงหลายประการที่เพิ่มโอกาสเกิดความดันโลหิตสูง ได้แก่

• พันธุกรรม มีคนในครอบครัวเป็นโรคนี้

• อายุที่เพิ่มมากขึ้น

• การบริโภคอาหารเค็มหรือโซเดียมสูง

• น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน

• ขาดการออกกำลังกาย

• ความเครียดสะสม

• การสูบบุหรี่

• การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป

• ภาวะไขมันในเลือดสูง

• โรคเบาหวาน

4. อาการของความดันโลหิตสูง

ความดันโลหิตสูงมักถูกเรียกว่า “ฆาตกรเงียบ” เพราะผู้ป่วยจำนวนมากไม่มีอาการแสดงชัดเจน โดยเฉพาะในระยะแรก

อย่างไรก็ตาม บางรายอาจมีอาการ เช่น

• ปวดศีรษะ โดยเฉพาะบริเวณท้ายทอย

• เวียนศีรษะ หน้ามืด

• ใจสั่น

• เหนื่อยง่าย

• ตาพร่า

• เลือดกำเดาไหล

• แน่นหน้าอก

หากมีอาการรุนแรง เช่น เจ็บหน้าอก แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด ควรรีบพบแพทย์ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมองหรือหัวใจขาดเลือด

5. ภาวะแทรกซ้อน

หากปล่อยให้ความดันโลหิตสูงเป็นเวลานานโดยไม่ได้รับการรักษา อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง ได้แก่

5.1 โรคหัวใจ

ความดันสูงทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น ส่งผลให้หัวใจหนาตัว หัวใจโต และอาจเกิดภาวะหัวใจล้มเหลว

5.2 โรคหลอดเลือดสมอง

ความดันสูงทำให้หลอดเลือดในสมองแตกหรืออุดตัน เกิดอัมพฤกษ์ อัมพาต

5.3 โรคไตเรื้อรัง

หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไตถูกทำลาย ทำให้ไตเสื่อมและอาจต้องฟอกไต

5.4 โรคทางสายตา

หลอดเลือดในจอประสาทตาเสียหาย อาจทำให้การมองเห็นลดลงหรือถึงขั้นตาบอด

5.5 โรคหลอดเลือดส่วนปลาย

ทำให้ปวดขาเวลาเดิน หรือแผลหายช้า

6. การวินิจฉัย

การวินิจฉัยความดันโลหิตสูงทำได้โดยการวัดค่าความดันโลหิตหลายครั้งในเวลาที่ต่างกัน ไม่ควรตัดสินจากการวัดเพียงครั้งเดียว

แพทย์อาจตรวจเพิ่มเติม เช่น

• ตรวจเลือดเพื่อดูระดับไขมัน น้ำตาล และการทำงานของไต

• ตรวจปัสสาวะ

• ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG)

• ตรวจอัลตราซาวด์หัวใจ

7. การรักษา

การรักษาความดันโลหิตสูงมี 2 แนวทางหลัก คือ การปรับพฤติกรรม และการใช้ยา

7.1 การปรับพฤติกรรม

• ลดการบริโภคเกลือ ไม่เกินวันละ 1 ช้อนชา

• รับประทานผัก ผลไม้ และอาหารที่มีไฟเบอร์สูง

• ลดอาหารมัน อาหารทอด

• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ อย่างน้อยวันละ 30 นาที สัปดาห์ละ 5 วัน

• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

• หลีกเลี่ยงความเครียด

• งดสูบบุหรี่

• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์

7.2 การใช้ยา

แพทย์อาจสั่งยาลดความดันโลหิตตามความเหมาะสม เช่น

• ยากลุ่ม ACE inhibitors

• ยากลุ่ม ARBs

• ยากลุ่ม Beta-blockers

• ยาขับปัสสาวะ

• ยากลุ่ม Calcium channel blockers

ผู้ป่วยควรรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ และไม่หยุดยาเองโดยไม่ได้ปรึกษาแพทย์

8. การป้องกัน

แม้บางปัจจัยจะควบคุมไม่ได้ เช่น อายุและพันธุกรรม แต่สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยวิธีต่อไปนี้

• ตรวจวัดความดันโลหิตเป็นประจำ

• เลือกรับประทานอาหารสุขภาพ

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

• ควบคุมน้ำหนัก

• จัดการความเครียดด้วยการพักผ่อนให้เพียงพอ ทำสมาธิ หรือทำกิจกรรมที่ผ่อนคลาย

9. ความสำคัญของการติดตามผล

ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นความดันโลหิตสูงควรติดตามการรักษาอย่างต่อเนื่อง ตรวจวัดความดันที่บ้าน และพบแพทย์ตามนัด เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

การดูแลตนเองอย่างสม่ำเสมอสามารถช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดี และลดความเสี่ยงต่อโรคร้ายแรงต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สรุป

ความดันโลหิตสูงเป็นโรคเรื้อรังที่พบได้บ่อยและมักไม่มีอาการในระยะแรก แต่สามารถก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายได้ หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิตร่วมกับการรักษาตามคำแนะนำของแพทย์ เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการควบคุมความดันโลหิตและป้องกันภาวะแทรกซ้อน